Klimaatambassadeur Bram Bregman:

‘WUR verdient een plek aan de onderhandelingstafel’

Wageningen Climate Solutions

Fotografie: Wageningen University & Research

DOOR Hanny Roskamp - September 2019


Nederland wacht een mooie, groene toekomst als bestuurders op tijd lef tonen. Maar misschien moet er eerst een ramp gebeuren voordat ze daartoe bereid zijn. Of de WUR ontwikkelt een lonkend perspectief. De radicale visie van de verse klimaatstrateeg van Wageningen University & Research, Bram Bregman.

Most professors and researchers are too busy with their own affairs. So you need some crazy guy who will do this. And that crazy guy is me. Photo: Sven Menschel

Over Bram Bregman

Prof. dr. ir. Bram Bregman (1964) is van huis uit klimaatwetenschapper en deed bij het KNMI tien jaar lang de klimaatcoördinatie. Tevens was hij binnen Nederland het aanspreekpunt van het Intergovernmental Planel on Climate Change (IPCC). Bij WUR is hij sinds november aangetrokken als klimaatstrateeg. Daarnaast geeft hij deeltijd les aan de Radboud Universiteit in Nijmegen in Klimaatverandering.

Wat doet een klimaatstrateeg bij WUR?

“We hebben hier veel strategische kennis in huis op het gebied van aanpassingen aan klimaatverandering, maar dat is niet voldoende duidelijk bij de Nederlandse ministeries van Binnenlandse Zaken en van Infrastructuur en Waterstaat. Bij Infrastructuur en Waterstaat zitten allerlei wetenschappelijke organisaties, universiteiten en kennisinstituten zoals het Nederlands meteorologisch instituut aan tafel. Maar Wageningen University & Research nog onvoldoende, terwijl het belangrijk is dat het WUR geluid goed doordringt, want we hebben ontzettend veel kennis te bieden. De meeste hoogleraren en onderzoekers zijn te druk met hun eigen toko om daar achteraan te gaan. Dus je hebt een gek nodig die dat wel doet. En die gek ben ik.”


“Ik heb een aardig netwerk in diverse departementen. Om de strategie te beïnvloeden moet je de taal spreken en de beleidsagenda aanvoelen. Dat is lastig voor de gemiddelde onderzoeker. Het kost veel tijd en de wetenschap is vaak niet bepalend in de vraagstukken. Het is moeilijk accepteren dat de onderzoeker wel gelijk heeft, maar het niet altijd krijgt.”

Binnen WUR staan de opvattingen over de beste oplossing soms lijnrecht tegenover elkaar. Hoe maak je daar één geluid van?

“Dat gaat me niet lukken, want mensen hebben hun eigen agenda en zijn het bovendien echt niet altijd met elkaar eens. Dat is gezond binnen een academische omgeving. Toch kun je uit al die opvattingen en ideeën een WUR-geluid destilleren waarmee we naar Den Haag kunnen. En wil je impact hebben dan is één samenhangend geluid beter dan vele afzonderlijke”


“Waar voor ons belangrijk is, is dat we tot een visie komen voor de lange termijn. Hoe ziet de toekomst voor Nederland eruit en wat is de WUR-inbreng daarin? Het is prima dat we bestuderen hoe we kweekvlees kunnen maken en hoe we steden kunnen vergroenen, maar het grote plaatje voor Nederland, daaraan moeten we als WUR nog het nodige werk verrichten.”

Wageningen University & Research heeft veel strategische kennis over het klimaat in Nederland, maar de overheid is hier niet van op de hoogte. Foto: Marte Hofsteenge, WUR

Heb jij persoonlijk wél een beeld van hoe ons land eruit moet komen te zien?

“Over 100 jaar beginnen we de Randstad, het conglomeraat van de vier grootste Nederlandse steden in het Westen van Nederland, te ontmantelen, die moeten we langzaam verplaatsen naar het oosten. Daar moeten we niet te lang mee wachten anders word je door de werkelijkheid ingehaald. De oosterburen willen graag samenwerken, dus die samenwerking moeten we intensiveren zodat de grens vervaagt. Dat gebeurt nu al in het kader van het programma Grensoverschreidende Samenwerking (GROS).”

“Een ander voorbeeld is het anders invullen van het Groene Hart, het veenweidegebied in de Randstad. Bijvoorbeeld een andere landbouwfunctie, meer ruimte voor de natuur en niet zomaar woningen bouwen. WUR denkt momenteel na over een nieuw plan. We moeten slimmer inrichten, slim meebewegen om voor Nederland de infrastructuur, het wonen en de bedrijvigheid betaalbaar te houden, maar vooral om perspectief te bieden. Tot nu toe wordt er vanuit dreiging en systeemoplossingen gehandeld. Zeespiegelstijging, hitte, wateroverlast. Dus niet voorschrijven: ‘Gij zult uw tuin vergroenen’, maar laten zien dat je huis meer waard wordt bij een aantrekkelijkere leefomgeving. En dat er in bepaalde regio’s meer werkgelegenheid kan ontstaan. Met een aantrekkelijk toekomstperspectief gaan mensen sneller vanzelf handelen.”

Het Groene Hart, een veenweidegebied in de Randstad. Foto: Shutterstock

“Ik wil uitzoeken hoe we de unieke WUR-kennis over landschapsinrichting, groen, landbouw op de best mogelijke manier in het toekomstplaatje krijgen. Op initiatief van WUR hopen we een groot onderzoek op te starten vanuit de nationale wetenschapsagenda, waarin we de sociale aspecten vooropstellen en de techniek laten volgen. Dat is uitzonderlijk omdat we gewend zijn te denken in technische systemen.”

Wat gebeurt er als we doorgaan op dezelfde voet?

“We kunnen het watermanagement nog wel aan, zeggen de wateringenieurs. Maar wat doe je met verzilting en bodemdaling? De integrale kosten van alle impact hebben we niet in beeld. Ondertussen blijven we maar huizen en bedrijven bouwen in de Randstad. Uiteindelijk keert de wal het schip. Je wilt voorkomen dat in de Randstad vroeg of laat toestanden zoals in Groningen krijgen, waarbij als gevolg van de aardgaswinning een aardbevingsgebied is ontstaan waardoor we ineens steden moeten verplaatsen of agrariërs moeten onteigenen. Van die situatie zouden we moeten leren hoe het wél moet met de landschappelijke inrichting.”

“Uiteindelijk zal het niet meer gaan en dan hebben we een verkeerde infrastructuur aangelegd. In het achterhoofd weet iedereen dit, maar het ligt politiek te gevoelig. Er is bestuurlijk lef voor nodig om dit op te pakken. Een watermanager van een waterschap zei onlangs tegen mij: ‘Eigenlijk weet iedereen dat we verkeerd bezig zijn met de focus op de Randstad, maar het mag niet gezegd worden’.”

TOT NU TOE WORDT ER VANUIT DREIGING GEHANDELD; ZEESPIEGEL STIJGING, HITTE, WATEROVERLAST

Gaan de bestuurlijke taken en bedrijvigheid van Den Haag en Amsterdam naar Nijmegen of Eindhoven?

“Het zou kunnen dat je een verplaatsing krijgt van het episch centrum van Nederland, maar daar gaan wel twee generaties overheen. Dat verdichten in de Randstad waar iedereen het over heeft, die steeds zwaardere infrastructuur op een kleinere plek in een gebied waar de bodem toch al daalt, daar moet je goed over nadenken.”

De Randstad is het dichtstbevolkte gebied van Nederland. Foto: Shutterstock

“Je kunt niet de Randstad zomaar zelf verplaatsen, maar wel de economische functies stap voor stap. Het jaar 2100 – als de temperatuurstijging 3 tot 4 graden bedraagt, of misschien zelfs meer - komt snel dichterbij, de generatie die nu geboren wordt gaat dat meemaken. Men wil het niet over een plan B hebben, maar als we dat niet doen, dan wordt plan B vanzelf vóór ons bedacht.”

Hoe breng je zo’n ongemakkelijke waarheid?

“Het is lastig in een tijd met een framing van ‘duurzaamheid is duur’. Dat klinkt als een bedreiging waar de betrokken mensen tegen gaan verzetten. Maar als je een aantrekkelijke toekomst schetst met een grote rol voor het groen en de natuur spreekt het tot de verbeelding.”

Hoe moet het met de landbouw?

“Die zal in de huidige vorm verdwijnen uit de Randstad. We zullen anders gaan produceren, ook voor de export. De agrarische functies van Nederland zullen verduurzamen met kringlooplandbouw en meer natuur. Wellicht meer zilte en natte teelten. Maar je moet wel de boeren financieel ontzorgen om frustraties en ontwrichting te voorkomen. Een jonge boer met drie kinderen die een lening heeft afgesloten moet je financieel helpen en een alternatief toekomstperspectief bieden, ander werk of een andere plek.”

ER IS REGIE NODIG VANUIT HET RIJK, EN DE EXPERTISE VAN WAGENINGEN VOOR DE GROENE COMPONENT

En de energietransitie? Als we de huizen in de Randstad energieneutraal maken, is dat dan weggegooid geld?

“Dat is een lastige. Als je huizen bouwt die economisch gezien over veertig jaar vervangen kunnen worden, dan is het best te verantwoorden om ze te isoleren en te voorzien van zonnepanelen. Maar als we honderd jaar verder kijken, zegt een energiedeskundige: ‘Ach joh, dan loopt alles op waterstof en hebben we het met kernenergie ook voor elkaar’. Wat je daarvan kunt leren, is dat we die energiesystemen flexibel moeten maken. Hoe lang blijft een infrastructuur liggen? Windmolens moeten over twintig of dertig jaar worden vervangen maar kabels en leidingen liggen er voor een veel langere periode. Net als de sporen en het fundament voor de wegen.”

Een wildviaduct of ecoduct is een brug die dieren kunnen gebruiken om een verkeersweg over te steken. Foto: Shutterstock

“Maak het systeem weerbaarder en energiedivers. Er zijn allerlei ideeën, bijvoorbeeld groene overkappingen voor snelwegen, met wateropvang en CO2 vastlegging, terwijl de omgeving leefbaarder wordt. Welke wel en niet haalbaar zijn is onderwerp van discussie die je met z’n allen moet voeren. Dergelijke oplossingen vereisen een samenspel van expertises. Daar hebben we hier de mensen voor. Maar als je het alleen overlaat aan de techneuten en de natuur buitenspel zet, krijg je een onleefbare omgeving. Er is echt regie nodig vanuit het rijk om deze grote vraagstukken op te lossen. En de expertise van Wageningen om de groene component erin te brengen.”

Gaan we dit redden?

“Soms hebben we een ramp nodig om te begrijpen dat het anders moet. Dan moet je denken aan ernstige verzakking van infrastructuur en huizen. Verdroogde dijken die bezwijken, zoals in het westen van het land bij Wilnis gebeurde in 2003, of grote schade of misoogsten door extreem weer. Het zijn geen verre toekomstbeelden meer. Het onteigenen van agrariërs in het Groene Hart ligt nu al op tafel. Zorg dan dat je dit in samenhang doet met mobiliteit, woningbouw etcetera. Dat gebeurt te weinig.”

Wilt u meer informatie over hoe WUR de impact van klimaatverandering op de maatschappij en ecosystemen onderzoekt en op natuur gebaseerde oplossingen en technologie ontwikkelt, bezoek dan onze website.

Deel dit artikel

Als u een specifieke vraag heeft over dit onderwerp en graag direct met ons in contact wil komen, staat Bram Bregman klaar om uw vragen te beantwoorden. Klik op de button voor contactinformatie.

Volgend artikel

Zo groen kan Nederland over honderd jaar zijn